دستگیری "عبدالمالک ریگی" از تروریستهای جنوب شرقایران پس از ماهها تلاش گسترده نیروهای اطلاعاتی، نظامی و امنیتی کشورسرانجام در چهارم اسفند ماه سال هزار و سیصد وهشتاد و هشت، موجی از شادی وامید به هموطنانمان به ویژه مردمان جنوب شرق کشور بخشید.
دستگیری "عبدالمالک ریگی" از تروریستهای جنوب شرقایران پس از ماهها تلاش گسترده نیروهای اطلاعاتی، نظامی و امنیتی کشورسرانجام در چهارم اسفند ماه سال هزار و سیصد وهشتاد و هشت، موجی از شادی وامید به هموطنانمان به ویژه مردمان جنوب شرق کشور بخشید.
در این میان نقش بیبدیل و راهبردی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامیایران در عملیات رهگیری هوایی هواپیمای مسافربری حامل عبدالمالک ریگی، بیشک در فرجام خوش این ماجرا تاثیر عمیق و بسزایی داشت. آنجا که غیورمرداننیروی هوایی (اعم از کارکنان آفند و پدافندهوایی) و فرمانده با تدبیر ایننیرو به ویژه خلبانان هواپیمای فانتوم که مسئولیت مستقیم رهگیری هواییعملیات شبانه را بر عهده داشتند، با اقتدار هوایی، تیزبینی و شهامت کمنظیر خود، امید واهی دشمنان این مرز و بوم را با فرود اجباری هواپیمایحامل ریگی به یأس مبدل کردند.
و اما کتاب "در چنگال عقاب" با نثری شیوا و روایتی جذاب، ماجرایرهگیری شبانه و ترسیم لحظات پراضطراب عملیات رهگیری هوایی هواپیمایمسافربری حامل عبدالمالک ریگی در حریم هوایی ایران را از زمان برخاستن ازفرودگاه بین المللی امارات متحده عربی تا رسیدن به مرز هوایی ایران و سپساجبار به فرود آن در فرودگاه بینالمللی بندرعباس را با پافشاری همه جانبهفانتومهای نیروی هوایی روایت میکند؛ هواپیمایی (هواپیمای حامل ریگی) کهاز نخستین لحظه برخاستن از فرودگاه بینالمللی امارات متحده عربی تا رسیدنبه مرزهای هوایی کشورمان و سپس قرار گرفتن درکریدور پروازی ایران از اولیندقایق رهگیری بدون توجه به اخطارهای پدافند هوایی قرارگاه خاتم الانبیا(ص) و خلبانان هواپیمای شکاری رهگیر، تصمیم به عدم فرود در فرود گاههایایران گرفته بود؛ به طوری که با سرپیچی از پذیرش دستور خلبان شکاری رهگیرمبنی بر فرود اجباری در فرودگاه بینالمللی بندرعباس، همچنان با سماجت بهمسیر خود در دالان پروازی ایران ادامه میداد که در نهایت با تدبیر خاصفرماندهی نیروی هوایی ومدیریت خوب فرماندهی پایگاه نهم شکاری بندرعباسو شکیبایی خلبانان هواپیمای شکاری پس از حدود دو ساعت و نیم تعقیب وگریزدرآسمان، سرانجام با حرکت قهرآمیز خلبانان هواپیمای شکاری مجبور به فروددر فرودگاه بینالمللی بندرعباس شد.
سیدحکمت قاضی میرسعید که کار پژوهش و تدوین "در چنگال عقاب" را برعهده داشته است از جمله نویسندگان با سابقه در حوزه ادبیات و معارفسالهای دفاع مقدس است که کتابهای زیادی در این حوزه از وی منتشرشده است. از آن جمله میتوان به "بمبی در کابین" ، "چشمی در آسمان"،"پرواز تا بینهایت" و مجموعه خاطرات خلبانان نیروی هوایی با عنوان "نبردبر بلندای سپهر" و... در سالهای دفاع مقدس اشاره کرد.
به بهانه انتشار این کتاب با وی گفتگویی داشتهایم تا از چند و چوناین عملیات و همچنین نگارش کتاب تا جایی که خطوط قرمز اطلاعاتی اجازهمیدهد، سخن بگوید.
*خبرگزاری مهر - گروه فرهنگ و ادب: چطور شد که تدوین کتاب "در چنگال عقاب"در دستور کار قرار گرفت و چگونه شد که شما این وظیفه را برعهده گرفتید؟
- سیدحکمت قاضی میرسعید: در سالهای انقلاب و جنگ،نیروی هوایی همواره از نیروهای داوطلب در عرصه دفاع از آرمانهای کشور،نظام و تحقق خواست اراده مردم و دفاع از ارکان و کیان کشور بود و مدافعانآسمان ایران، این را بارها و بارها در جبهههای نبرد متفاوت به اثباترساندهاند. در دستگیری جنایتکار بینالمللی، عبدالمالک ریگی که بااقدامهای ناجوانمردانه خود رعب و وحشت شدیدی در دل مردمانکشورمان بهویژه هموطنان صمیمی جنوب شرق کشور ایجاد کرده بود، نیروی هوایینقشی تعیین کننده و سرنوشتساز داشت که با حساسیت لحظات پایانی عملیات،گره خورده بود و این رویداد میمونی بود که در آن بار دیگر پاسداران آسمانایران در یک عملیات سخت و طاقت فرسا توان عملیاتی خود را به نمایش گذاشتند.
عملیات رهگیری هوایی هواپیمای حامل ریگی با موفقیت هرچه تمامتر انجامشد تا هواپیما با همراهی فانتومهای ایرانی در فرودگاه بندرعباس فرودبیاید و با حفظ تمام مسائل امنیتی مربوط به 119 تن از مسافران هواپیما،ریگی به خط پایان زندگی خویش برسد. نشان دادن این تلاش و موفقیت باعث شدکه نگارش کتاب در دستور کار قرار گیرد.
احساس شعف حاصل از این عملیات موفق، شادی مردمان کشورم و البتهحمایتهای امیرشاه صفی فرمانده نیروی هوایی ارتش و سرتیپ دوم خلبان ستادحسین چیتفروش رئیس دفتر پژوهشهای نظری و مطالعات راهبردی نهاجا و همراهیو همدلی آنان تا زمان چاپ کتاب، بهترین دلیلی بود که مرا به نگارش کتابیجامع درباره این عملیات واداشت.
* و نیروی هوایی چگونه در آخرین ساعات شب به حلقه این عملیات گسترده پیوست؟
- در پاسخ به این پرسش شما باید بگویم همانگونه که میدانید در ایننکته تردیدی نیست که در ماجرای دستگیری عبدالمالک ریگی نهادها وسازمانهای اطلاعاتی و امنیتیِ کشور واقعا نقش اساسی بر عهده داشتند و درحقیقت این عملیات، حاصل یک تلاش مستمر و طولانیِ اطلاعاتی توأم با برنامهریزی بود. با این حال نباید از نظر دور داشت که طرحریزی و سرعت عمل نیرویهوایی در محاسبات دقیق رهگیری هوایی که عامل زمان نقش مهمی در به ثمررسیدن آن داشت علاوه بر آن اعتماد بهنفس خلبانان این نیرو و دقّتنظرپدافند هوایی از پارامترهای کلیدی در انجام این عملیات محسوب میشد که درصورت هرگونه خلل در روند اجرای آن، میتوانست اعتبار و منزلت نیروی هواییرا خدشه دارکرده و علاوه بر اجرای یک عملیات ناموفق، پیامدهاینگرانکنندهای را نیز در سطح مجامع بینالمللی برای نظام به همراه داشت واینگونه بود که مدافعان آسمان ایران در یک عملیات سخت و طاقت فرسا و درراستای منافع امنیت ملی و اعمال حاکمیت هوایی، توان خود را به نمایشگذاشتند.
* ساختار کتاب چگونه انتخاب شده و روایت شما تا چه حد بر مبنای واقعیت است؟
- "در چنگال عقاب" مستندی روایی است که از نگاه دانای کل، داستان تابه انتها روایت می شود؛ به نحوی که حجم انبوه اطلاعات فنی و نظامی تحقیقشده، برای خواننده عام نیز خسته کننده و ملال آور نباشد.
این کتاب بر اساس چندین ساعت مصاحبه و گفتگو با عوامل اصلی طرح واجرای عملیات تدوین شده است که به دلایل حفظ اسرار و مسائل امنیتی، امکاندرج مشخصات همه این گمنامان آشنا نبود، اما به لحاظ حجم مستندات به راحتیمیتوان گفت که در چنگال عقاب 98 درصد بر اساس واقعیت محض و تنها دو درصدبه لحاظ داستانپردازی به جهت حفظ خط سیر داستان و تبعیت از اصول نگارش یککتاب مستند با چارچوب مستندداستانی است.
این کتاب در 14 فصل و 200 صفحه همراه با تصاویری متفاوت از نقشههایعملیات هوایی، کریدور پروازی کشور و تصاویری از جنایات گروهک تروریستی وبازتاب جهانی آن و فرضیات عدم فرود ... در تیراژ سه هزار نسخه در قطعرقعی در انتشارات مکعب به چاپ رسیده است که به زودی روانه بازار خواهد شد.
* با وجود اینکه این عملیات از لحاظ اطلاعاتی در سطوح فوقمحرمانه بوده است، چطور شد که اجازه چاپ کتابی درباره آن در فاصله کمی ازانجام عملیات داده شد؟
- بهتر بود در مورد این کتاب با امیرسرتیپ دوم خلبان حسین چیت فروشرئیس دفتر پژوهشهای نظری و مطالعات نیروی هوایی ارتش مصاحبه میشد؛ چونبه هر حال مبتکر و صاحب اصلی ایده نگارش کتاب با هدف ثبت در تاریخ وبازنمایی به آیندگان از طرف او بود و از آنجایی که نظیر چنین رویدادی اگردر این جهان پهناور رخ دهد و منجر به رهگیری هواپیمایی شود در ایکائو ثبتجهانی میشود، وی مُصّر بود تا دیر نشده به ثبت تاریخی این رویداد بینظیراقدام شود.
هرچند کار بسیار سخت ودشواری بود؛ چراکه از یک طرف باید به مستنداتتاریخی و اقداماتی که صورت گرفته پایبند بود و از طرف دیگر هم باید بهگونه ای نوشته میشد که مسائل امنیتی در آن لحاظ میشد. این مسئله کار رامشکل میکرد ولی با لطف و عنایت خداوند تحقیق، پژوهش و نگارش کتاب حدود 6ماه به طول انجامید و حدود یک تا 2 ماه هم بررسی و تطبیق آن با دفتر ثبتوقایع پُست فرماندهی از سوی خلبانان و کارشناسان و مسئولان ذیربط به درازاکشید.
* آنچه از عملیات دستگیری ریگی در این کتاب روایتمیشود از چه مرحلهای از عملیات آغاز میشود و چه نکاتی در این کتاب هستکه تاکنون مطرح نشده است؟
- براساس ردگیریهای انجام شده از سوی یکی از کارکنان وزارتاطلاعات مستقر در امارات متحده عربی، خبر رسید که ریگی به عنوان مسافر قصدسفر به کشور قرقیزستان را دارد. مسئولان فوراً به فکر افتادند که عملیاتفرو نشاندن هواپیما و دستگیری وی باید توسط نیروی هوایی ارتش صورت گیرد.قضیه به این ترتیب بود که ساعت 10 شب پیامی از سوی یکی از کارکنان وزارتاطلاعات ایران در امارات متحده عربی ارسال شد که عبدالمالک ریگی با ناممستعار عبدالمجید برای ملاقات و دیدار با ریچارد هالبروک نماینده ویژهاوباما در امور افغانستان که در قرقیزستان به سر میبرد، با هواپیما درحال مسافرت از دبی به مقصد بیشکک است.
به محض مخابره این خبر، وزارت اطلاعات شروع به پیگیری قضیه کرد وسریعاً فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی از طریق معاونت اطلاعاتی خود درجریان رهگیری هواپیمای مسافربری قرار گرفت و به این ترتیب روند اجرایعملیات در یک مجرای خاص با طبقه بندی سری توام با رعایت تمام مقتضیات ومناسبات امنیتی در کمترین زمان ممکن با دستور فرمانده کل ارتش کلید خورد.
اجرای این عملیات حساس با نظارت فرمانده کل ارتش و معاونعملیاتیاش به فرمانده نیروی هوایی وهمچنین مرکز عملیات قرار گاه پدافندهوایی خاتم الانبیا (ص) سپرده شد. به دستور سرتیپ شاه صفی، فرمانده نیرویهوایی، شبانه تمام فرماندهان ستاد فرا خوانده شدند. با توجه به اینکه تنهاحدود یک ساعت و نیم به برخاستن هواپیما باقی مانده بود به سرعت نقشهعملیات طرحریزی شد.
چند گزینه مطرح شد. همانطور که میدانیم هرهواپیمایی که از کشورامارات به سمت شرق پرواز می کند باید از کریدور پروازی ایران عبور کند کهنقطه تماس اجباری (داراکس) که میبایست خلبان اطلاعات پروازی را دریافتکند، جنوب بندرعباس است. این مسیر در ادامه به ایستگاه ناوبری کرمان و ازمسیر طبس واقع در شمال شرق بجنورد نقطه خروجی تماس اجباری (رکدپ) است ازمرز ایران خارج می شود. با توجه به همزمانی سه ترافیک با فاصله دو تا ششدقیقه به مقاصد "کیف"، افغانستان و بیشکک که همگی می بایست دراین دالانهوایی قرارمی گرفتند، تفکیک آنان کمی دشوار بود که به حمدالله تفکیکترافیک توسط رادار انجام شد. حال نوبت آن بود که هواپیما در کدام یک ازفرودگاههای کشور وادار به فرود شود. گزینه های مختلفی از جمله تهران،کرمان، مشهد، اصفهان و بندرعباس بود که سرانجام پس از بحث و تبادل نظرفرودگاه بینالمللی بندرعباس به عنوان بهترین گزینه از سوی فرماندهی نیرویهوایی انتخاب شد.
* چرا تصمیم گرفته شد هواپیما در فرودگاه بندرعباس فرود آورده شود؟
- فرودگاه کرمان به علت اینکه در آن روزها در حال آماده سازی بود،وضعیت مناسبی برای فرود هواپیماهای پهن پیکر نداشت و ممکن بود خلبانهواپیمای مسافربری بوئینگ 737 از فرود در چنین فرودگاهی که فاقد امکاناتخوب و استاندارد یک فرودگاه بینالمللی است و در طرح پروازیش هم هیچاشارهای به وجود چنین فرودگاهی نشده، ممانعت کند که در این صورت مسئولانپروازی و مراقبتهای هوایی میبایست به خواست خلبان طبق قوانین هوانوردیایکائو تن میدادند. با این پیشینه بود که فرمانده نیروی هوایی دچار چنینریسکی نشد.
فرودگاه مهرآباد تهران هم چون زمان زیادی طول میکشید تا بدانجارسید و ممکن بود به محض عملیات رهگیری و اولین اخطار از سوی رادار و یاهواپیمای شکاری که معمولا در چنین شرایطی در فرکانس بینالمللی گاردمخابره میشود (این فرکانس برای ارسال پیامهای اضطراری است و قابلدریافت و شنیدن در تمام هواپیماهای در حال عبور وایستگاه های زمینی) باعدم تمکین خلبان هواپیمای مسافربری برای فرود اجباری روبه رو شود که درنهایت احتمال دخالت نیروهای بیگانه مستقر در خلیج فارس هم میرفت.
فرودگاه مشهد هم به علت بعد مسافت عملا کنار گذاشته شد. بالاخرهتصمیم گرفته شد این هواپیما در بندرعباس فرو نشانده شود.اول اینکه فاصلهدبی تا بندرعباس اندک بود، زیرا احتمال داشت اگر تعلل میشد خلبان متوجهوخامت اوضاع شود و شرایط اضطراری برای هواپیمایش اعلام کند و هواپیما رابرگرداند و با کمک نیروهای بیگانه و ناتو هواپیما را نجات دهند. در ثانیدر مجاورت فرودگاه بینالمللی بندرعباس، پایگاه نهم شکاری قرار دارد کهدارای توان عملیاتی بسیار بالایی است.
چندین هواپیمای در اصطلاح آلرت "آماده فرمان پروازی است که در صورتاسکرامبل میتوانند به سرعت وارد عمل شوند" شامل 3 فروند هواپیمای اف 4 با عناوین دنا الفا، دنا براوو و دنا چارلی در نظر گرفته شد که در حالتاستند بای روی باند آماده و منتظر باشند تا در صورت نیاز به موقع وارد عملشوند. حتی گفته شد اگر هواپیمای مسافربری بنا به دلایلی از مسیر دیدهواپیماهای اف 4 خارج شود، دو فروند هواپیمای اف 14 دیگر هم در ادامه مسیر عملیات رهگیری را انجام دهند و همه این تصمیمات در همین زمان محدودبرنامه ریزی شد و پیش بینی همه چیز شد.
دو فروند هواپیمای بویینگ 707 و747 هم به منظور انجام عملیاتسوختگیری شبانه پیشبینی شد تا در نقاط ایستایی برفراز آسمان آماده باشندتا در صورت طولانی شدن عملیات رهگیری به محض اعلام نیاز خلبانان شکاریرهگیر و خلبانان هواپیمای اف 14 آماده عملیات سوختگیری شوند. آن شب بهتمام پایگاههای نیروی هوایی ارتش آماده باش صد در صد داده شد و بنا بهدستور فرمانده نیروی هوایی، مجربترین عناصر به عملیات فرا خوانده شدند.
* در خبرها آمده بود این کتاب قرار بود در سوره مهرمنتشر شود. چه شد که بعداً قرار شد کتاب به انتشارات مکعب سپرده شد؟ آیاشما این تصمیم را گرفتید؟
- البته من منصرف نشدم، ولی درست است. ابتدا قرار بود دفتر مقاومت وادبیات پایداری، انتشار این کتاب را برعهده بگیرد و تا مراحل آماده سازی واخذ مجوز کتاب هم پیش رفت، اما متأسفانه در آستانه مراحل چاپ،مسئولان سوره مهر به ناگاه از چاپ و انتشار آن سر باز زدند و از چاپ کتابمنصرف شدند و دلایل عدم چاپ را مغایرت موجود با موضوعات منتشره در ایندفتر (ادبیات پایداری) دانستند. با این استدلال که موضوع کتاب در چارچوب وحیطه کاری دفتر نمیگنجد، چاپ کتاب متوقف شد. لذا پس از سه ماه وقفه ورایزنی و اخذ مجوز جدید، چاپ این کتاب به انتشارات مکعب سپرده شد.
* آیا به نظر شما این دلایل منطقی بود؟
- دلایلی که برای منتشر نکردن کتاب از سوی انتشارات سوره مهرآورده شد، چندان منطقی نبود و فکر میکنم حساسیتهای ناشی از موضوعمانع چاپ نشدن این کتاب از سوی سوره مهر بوده است.
* خیلی سئوالها هست که ذهن پرسشگر درباره اینعملیات از چگونگی لو رفتن عبدالمالک ریگی تا عملیات دستگیریاش مطرحمیکند، ولی خیلی ابعاد این عملیات هنوز در طبقهبندی محرمانه است و درحال حاضر تنها میشود نگاهی کلی به ماجرا و همچنین کتاب "در چنگال عقاب"داشت. شاید بتوان در فرصتی دیگر مفصلتر در این باره سخن گفت. و سخن آخررا به شما میسپاریم.
- امید آن دارم که این کتاب بتواند به نحوی شایسته نقشپاسداران آسمان نیروی هوایی ارتش را در این عملیات منحصر بفرد که یکی ازراهبردیترین عملیاتهای هوایی در نوع خود بود، بیان کند.
این کتاب را از طرف خانواده بزرگ نیروی هوایی به مردمان نوعدوستکشورم و همچنین خانوادههای داغدار شهدای مظلومی که بیگناه، در فتنه ریگیجان باختند، تقدیم میکنم. همچنین جا دارد از همکاری صمیمانه سرهنگ خلبانستاد، نیکبخش حبیبی جانشین دفتر پژوهشهای نظری و مطالعات راهبردی نهاجاکه در ارایه تحلیل محتوا و ویرستاری بخشهای هوانوردی مرا یاریدادند، قدردانی کنم.
--------------------------------------
عکس های عبدالمالک ریگی
عکس های عبدالمالک ریگی
عکس های عبدالمالک ریگی
