انتصاب يکي از روحانيون جوان براي امام جماعت قم اگرچه براي تريبون مذهبي اين شهر اتفاق تازه يي محسوب مي شود اما براي خود حجت الاسلام سيدهاشم حسيني بوشهري چندان ناآشنا نيست، چرا که او نه تنها ناچار شد در 12 ، 13سالگي به کودکان «بردخون» کتاب هاي کلاس اول را تدريس کند بلکه جوان ترين رئيس حوزه علميه قم نيز محسوب مي شود که از يک ماه گذشته جوان ترين امامت جمعه قم را نيز در کارنامه خود ثبت کرد؛ روحاني که به گفته خود در انتخاب راه طلبگي چندان مخير نبود و بين علاقه شخصي خود که «تحصيلات جديد» بود با تمايل پدر روحاني اش که «تحصيل حوزوي» بود تمايل پدر را انتخاب کرد. رويه يي که گويا در آينده تحصيلي نيز براي او تکرار شد؛ طلبه يي که در خلال اظهاراتش رگه هايي از دگرانديشي حوزوي ديده مي شود اما در کلام به شيوه روحانيون راست سنتي وفادار است چراکه هرچه باشد او نه تنها دوست دوران تبعيد آيت الله محمد يزدي و آيت الله مدني در بوشهر بود بلکه در جامعه مدرسين حوزه علميه قم هم معاون يزدي است. البته در اين اثني برخي از سخنراني ها و اظهارات او جنجال برانگيز شد؛ سخنراني هاي روحاني که چندان علاقه يي به مصاحبه ندارد. يکي از جنجال برانگيزترين سخنراني هاي او به سخنراني در دانشگاه تهران بازمي گردد که وي در آن نظريات خود را درباره مشروعيت اظهار کرد؛ نظريه يي که در نظريات آيت الله مرتضي مطهري استاد او ريشه دارد. به اعتقاد بوشهري حکومت مشروعيت خود را از مردم در کنار خداوند مي گرفت و طرح اين موضوع از سوي وي که يکي از نخستين روحانيون مدافع اين نظريه محسوب مي شد، سر و صداهاي زيادي را بر پا کرد اما او همچنان در لفافه به قرائت شهيد مطهري وفادار ماند؛ شهيدي که وي هرگاه مي خواهد از او ياد کند از عنوان «استاد» استفاده مي کند و هرگاه سخن را به او مي رساند فصل مشبعي درباره وي سخن مي گويد.

حسيني بوشهري البته يک بار ديگر انتقاد طيف خاستگاهش را برانگيخت. آن هنگام که کتاب «حلقات» محمدباقر صدر را جايگزين کتاب «رسائل» و «الکفايه» کرد. اما از اين دو موضوع که بگذريم آيت الله کمتر علاقه يي به جنجال داشته و تلاش دارد به رغم تمايل قلبي اش به برخي قرائت ها و برداشت ها هيچ گاه خشم طيف سنتي را که در دامان آنها پرورش يافته برنيانگيزد اما اين باعث نشد پيش از انتخابات، شوراي نگهبان را مخاطب قرار ندهد؛ «نبايد کاري کرد که مردم از حضور در انتخابات دلسرد شوند. من متواضعانه خدمت شوراي نگهبان عرض مي کنم که فضايي را در جامعه ايجاد نکنند که مردم از حضور در انتخابات دلسرد شوند.» اما اظهارنظرها وراي اين ايراد نشد تا مدير سابق حوزه علميه قم و خطيب جديد همچنان وفادارانه به شيوه محافظه کاران سنتي گام بردارد. محافظه کاري امام جمعه جديد قم باعث شده است که نتوان به سادگي درباره ديدگاه هاي سياسي وي حرف زد اما بي شک وي از راست هاي سنتي به شمار مي آيد و اين امر به عضويت وي در جامعه مدرسين حوزه علميه قم بازمي گردد و شايد از اين رو است که کمتر کسي به خاطر دارد وي درباره مسائل سياسي موضع گيري شفافي کرده باشد و از همين منظر است که بر سياست زده نشدن حوزه علميه قم تاکيد خاصي دارد. نخستين خطبه او در نماز جمعه قم نيز در اين راستا بود و وي تلاش کرد از باب نقد به مسائل کلي وارد شود و با پرداخت به کليات از ريز شدن در جزييات طفره برود؛ رويه يي که از بوشهر تاکنون حفظ شد و او توانست از اين رهگذر در جريان هاي راست و چپ بوشهر از خود چهره حکمي مقبول را تصوير کند. اگرچه بوشهري از اظهارنظرهاي سياسي ابا دارد اما مي توان ردپاي نظرات او درباره مسائل جاري را در رفتار و عملکرد يا همين سکوتش پي گرفت. وي با عملکرد خود در حوزه علميه قم در زمان رياست جمهوري سيدمحمد خاتمي خود را به عنوان يکي از روحانيون منتقد دولت اصلاحات يا حداقل روحاني حامي منتقدان دولت نماياند.

سريال ماجراي کفن پوشان قم که بارها دولت اصلاحات را درگير کرد و سکوت نسبي حسيني بوشهري به عنوان روحاني که آن روزها رياست حوزه علميه قم را برعهده داشت تنها يک پالس را ارسال مي کرد که وي اگرچه زبان تند و تيزي در انتقاد ندارد اما سکوت خود را به مثابه تاييدي توشه راه تندروان عليه دولت ساخته است. اما با اتمام دولت خاتمي، حسيني بوشهري باز هم ناچار به انتخاب شد تا در يک دسته روحانيون حامي يا منتقد دولت قرار بگيرد که وي گزينه دوم را انتخاب کرد و مانند دبيرکل خود در جامعه مدرسين دفاع از دولت را در پيش گرفت و در اين اثني تنها گاهي چشم و ابرويي به دولت مي آمد که آن را هم بسيار محتاطانه انجام مي داد.

اما به هر حال اگرچه وي از هرگونه اظهارنظر صريح ابا دارد و اين باعث مي شود که هرگونه حکم صادر کردن درباره موضع او مقابل دولت قرص و محکم نباشد اما رياست وي بر حوزه علميه قم در دولت احمدي نژاد و انتصاب او به امامت جمعه قم باعث مي شود حداقل روي اين نکته به يقين تاکيد کند که وي چندان منتقد دولت نيست. اما آشنايي هرچه بيشتر با امام جمعه يي که قرار است از اين پس هر ماه يک بار تريبون سياسي- مذهبي قم را در اختيار بگيرد خالي از لطف نيست. آن هم در شرايطي که پس از انتخابات اخير اين تريبون و امام جمعه هايش نگاه هاي محافل سياسي و رسانه يي را به خود معطوف کرده است.

به اجبار روحاني شد

«من به تحصيلات جديد علاقه مند بودم، اما پدرم بسيار بر طلبه شدنم اصرار داشت. مادرم به دليل عاطفه مادري هم راي با من بود. پس از گذشت مدتي از طلبگي بنده، متوجه شدم که پدرم (خدا رحمتش کند) از برخي افرادي که احساس مي کرد مي توانند روي راي بنده تاثير بگذارند، خواسته بود مرا به طلبگي علاقه مند کنند.»

او تحصيلات خود را در مدرسه علميه بوشهر آغاز کرد و پس از طي بخشي از دروس مقدمات به حوزه علميه قم روي آورد.

در قم درس هاي باقيمانده از دوره مقدمات را فرا گرفت و سپس دوره سطح را آموخت و به درس خارج راه يافت و در اين اثني در کلاس هاي اخلاق شرکت مي کرد. وي همگام با تحصيل به تدريس آنچه آموخته بود نيز مي پرداخت .

حسيني بوشهري در حوزه علميه بوشهر و قم به محضر عالمان و استادان بسياري شرفياب شد و پس از فرا گرفتن جامع المقدمات کتاب سيوطي و نيز کتب مغني و معاني و بيان، شرح لمعه را به صورت خصوصي در محضر استادان آن زمان فرا گرفت . در دوره سطح نيز بخش عمده يي از رسائل و مکاسب را نزد مرحوم آيت الله ستوده آموخت . حسيني بوشهري بخش هايي از رسائل ، کفايه و قوانين را از محضر آيت الله ميرزامحسن دوزدوزاني بهره برد. او بسياري از مباحث کفايه را نيز از درس مرحوم آيت الله پاياني استفاده کرد. با اتمام دوره سطح به درس خارج فقه مرحوم آيت الله العظمي گلپايگاني ، آيت الله فاضل لنکراني و آيت الله تبريزي رفت .

در زمينه اصول نيز مدتي از محضر مرحوم آيت الله ميرزاهاشم آملي بهره برد. سپس يک دوره کامل اصول را خدمت آيت الله مکارم شيرازي و بخش هاي بسياري را نيز از محضر آيت الله وحيد خراساني فرا گرفت .

طي اين سال ها در بخش حکمت و عرفان به درس آيت الله حسن زاده آملي و آيت الله انصاري شيرازي رفت و اسفار را نزد اين عالمان وارسته آموخت .

حسيني بوشهري از نخستين سال هاي تحصيل به امر تدريس اهتمام ويژه يي داشت و به گونه يي مصمم بود هر درسي را که مي آموزد، بياموزاند. از اين رو با شروع سيوطي ، به تدريس اشتغال داشت که اين مساله هم اکنون نيز ادامه دارد و بسياري از نوارهاي تدريس او همواره مورد استفاده طلاب حوزه علميه قم قرار گرفته است .

وي بارها دروس مقدمات ، شرح لمعه ، رسائل ، مکاسب ، کفايه و بخش هايي از عروه الوثقي را تدريس کرد. در فن خطابه نيز پس از نگارش جزوه يي در اين زمينه سالياني چند به تدريس براي علاقه مندان به آشنايي با فن سخنوري اشتغال داشت که طي اين سال ها شاگردان بسياري را تربيت کرده است. يکي از پسران وي نيز به درون حوزوي گرايش پيدا کرده است و ادامه دهنده راه پدر و پدربزرگش شده است.

جوان ترين رئيس حوزه

وي با آنکه شايد علاقه زيادي به طلبگي نداشت و به اجبار و اصرار پدرش به حوزه رفت اما در طول زمان تحصيلاتش توانست به سرعت به جايگاه بالايي در حوزه علميه برسد. شايد علت اين امر را بتوان روابط عمومي بالاي حسيني بوشهري دانست که به ترقي او در سن جواني کمک شاياني کرده است.

اگر بخواهيم مسووليت هاي امام جمعه جديد قم را تا به امروز در يک نگاه ارزيابي کنيم بايد به مسووليت هاي وي از مديريت مدرسه علميه حجتيه و آيت الله گلپايگاني قم اشاره کنيم. وي در عين حال در زمان مديريت آيت الله استادي بر حوزه علميه قم قائم مقام وي بود و با پايان گرفتن مديريت آيت الله استادي بر حوزه علميه قم، حسيني بوشهري مديريت حوزه را بر عهده گرفت. عضويت همزمان در شوراي عالي حوزه علميه قم، رياست مجمع نمايندگان طلاب حوزه علميه و عضويت در هيات امناي جامعه الزهرا و جامعه المصطفي العالميه از ديگر مسووليت هاي حسيني بوشهري به حساب مي آيد. بوشهري نماينده بوشهر در مجلس خبرگان رهبري نيز هست و از اعضاي بلندپايه جامعه مدرسين محسوب مي شود و هم اکنون نايب رئيسي جامعه مدرسين حوزه علميه قم را عهده دار است. بوشهري خود درباره سابقه مديريتي اش در حوزه علميه چنين مي گويد؛ «پس از انقلاب يک سال مدير مدرسه آقاي گلپايگاني شدم که پس از آن تا سال 74 در مدرسه حجتيه مشغول بودم که در اين مدرسه به امور طلاب غيرايراني مي پرداختم. در اين مدرسه گاهي معاون آموزشي بودم، گاهي عضو هيات مديره، گاهي رئيس هيات مديره و... مراحل مختلفي را گذراندم.

پيش از مديريت حوزه علميه، بنده قائم مقام مدير حوزه (آقاي استادي) بودم. بنده به اعتبار سوابقي که در اداره مدارس داشتم، چهره ام در ميان حوزويان، بزرگان و استاداني همچون آيت الله راستي کاشاني چهره يي قابل قبول بود؛ طلبه جواني که هم کارهاي مديريتي انجام داده و هم در درس و بحث پيشرفت هايي داشته است.» وي رابطه يي نزديک با محمد يزدي رئيس جامعه مدرسين حوزه علميه داشته و دارد. شايد بتوان ريشه اين آشنايي را از زمان تبعيد يزدي به بوشهر دانست. پس از آن با مراجعه وي به قم نيز از شاگردان خصوصي درس اخلاق يزدي شد. همين آشنايي براي ورودش به جامعه مدرسين کافي بود. در عين حال بوشهري رابطه يي نزديک با مقام معظم رهبري داشته و دارد. خود ريشه اين آشنايي را از زمان رياست جمهوري آيت الله خامنه يي مي داند و داستان اولين ديدار با مقام معظم رهبري را اين گونه روايت مي کند؛ «در آن زمان که من در اداره طلاب غيرايراني در مدرسه حجتيه بودم و ايشان رئيس جمهور بودند، گاهي اعضاي شوراي سرپرستي غمرکز جهاني اهل بيت سابق و جامعه المصطفي العالميهف همچون حضرات آيات اميني و مرحوم مشکيني به ديدار ايشان مي رفتند و بنده هم همراه آنان بودم. رابطه بيشتر در زمان مديريت بنده در حوزه علميه بود.» بي شک نقش بوشهري در تغيير بعضي از کتب حوزوي را نمي توان در نزديکي اين رابطه ناديده گرفت. بسياري از علما و مراجع هنوز با تغيير کتب درسي حوزه موافقت نکرده بودند که بوشهري دست به تغيير چند کتاب زد. اين عمل از پيشنهادات مقام معظم رهبري در بسياري از سخنراني ها بود.

به هر روي او حالا امام جمعه قم است؛ استاني که امامان جمعه اش با انتقاد، چند ماه نه چندان خوشايندي را براي دولت احمدي نژاد پس از انتخابات رقم زده اند اما به نظر مي رسد دولتي ها از اين پس مي توانند حداقل يک هفته در ماه از نقد هاي بي امان در امان باشند.